Nieuwe media zijn al behoorlijk oud

Hans Sleurink, 01 december 2016

Als u bovenstaande kop leest zult u zich misschien afvragen hoe het kan dat iets dat nieuw is tegelijk al oud kan zijn. Goeie vraag. Het lijkt me het handigst er een paar praktijkvoorbeelden bij te halen. Lees om te beginnen de volgende uitspraak:

“Ik geloof dat het internet in het onderwijs een revolutie teweeg zal brengen en ook dat het binnen enkele jaren het gebruik van boeken zal vervangen, voor een groot deel tenminste en misschien wel helemaal”.

Enig idee wie dit heeft gezegd? Het is een moderne uitspraak natuurlijk. Bill Gates? Minister Jet Bussemaker van OCW? Profeet Maurice de Hond misschien?

Laat ik u niet in spanning houden. Het was Thomas Edison, de man aan wie de uitvinding van de gloeilamp wordt toegeschreven. Ah, zult u zeggen, hoe kan dat nou, toen Edison leefde (1847-1931) bestond het internet nog niet. Tja, toch heeft Edison dit gezegd, of nou ja, bijna gezegd, want ik moet bekennen een streek te hebben uitgehaald. De uitspraak die hierboven staat is niet geheel juist, ik heb er één woord in veranderd. In het echt zei Edison in 1922:

Thomas Edison  Bron: Wikimedia Commons

Thomas Edison
Bron: Wikimedia Commons

“Ik geloof dat de film in het onderwijs een revolutie teweeg zal brengen en ook dat het binnen enkele jaren het gebruik van boeken zal vervangen, voor een groot deel tenminste en misschien wel helemaal.”

Met deze misleiding, excuus, wil ik een paar dingen duidelijk maken. In de eerste plaats dat de verwachtingen over iets nieuws nogal eens te hoog gespannen zijn. Want laten we wel wezen, hoezo vervanging van boeken? Na 1922 heeft de boekenbranche gefloreerd als nooit te voren. In de tweede plaats toont Edisons uitspraak dat het geloof dat iets nieuws de wereld op zijn kop zal zetten bepaald niet iets is van de laatste jaren. Dat werd honderd jaar en langer geleden al precies zo gedacht.

Al in de 19de eeuw werd er gedebatteerd over wat nieuwe mediavormen maatschappelijk en economisch te weeg brachten en nog zouden brengen en dat debat werd vanaf het begin van de 20ste eeuw almaar sterker. Dat gold niet alleen voor het medium film, maar ook voor de radio en de telefoon (die destijds een aantal jaren is gebruikt om muziekuitvoeringen bij de gebruikers thuis te brengen).

Nieuwe media bleken een terugkerende zaak. In de jaren vijftig en zestig was het de beurt aan televisie en de videorecorder om als nieuwe media te fungeren. Zelfs het begrip multimedia raakte toen al bekend.

Rudy Kousbroek  Bron: Wikimedia Commons

Rudy Kousbroek
Bron: Wikimedia Commons

De Nederlandse essayist Rudy Kousbroek schreef over de gekte die, vooral door toedoen van mediatheoreticus McLuhan, over nieuwe media ontstond een satirische tekst en wel over zijn eigen nieuwe The Rudy McKousbroek Newsletter, waar hij de volgende aanbeveling over deed:

“Because it is unlike any newsletter you have ever seen. It will use Multi-Media to deliver its message. It wil provide not only facts but a new set of sensory equipment.”

Enfin, in de jaren zeventig en tachtig kwamen dan videotext, floppy discs, CD’s, PC’s… Vanaf dat decennium werd Nieuwe Media (met hoofdletters) ook een zelfstandig begrip, zij het dat de betekenis altijd met vaagheid omgeven bleef. in de jaren negentig volgden DVD’s en uiteindelijk het internet. Allemaal nieuwe media natuurlijk. Televisie en videorecorders werden prompt weer ‘oude media’.

Omslag Toen digitale mediaDe geschiedenis van nieuwe media in de tweede helft van de 20ste eeuw is door mijn collega Jak Boumans prachtig opgetekend in het boek Toen digitale media nog nieuw waren. Jak houdt over dit boek en alles wat het oproept een blog bij en die is hier te vinden.

Nieuwe media zijn, al met al, dus al behoorlijk oud en telkens weer nieuw. Je kunt op die manier wel aan de gang blijven en dat is voor elektronicafabrikanten natuurlijk ook precies de bedoeling.

 

Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Confirm that you are not a bot - select a man with raised hand: